Vragen en antwoorden

Het Koninkrijk der Nederlanden; nieuwe staatkundige verhoudingen

Wat houdt de staatkundige herindeling voor het Koninkrijk in?

Vanaf 10 oktober 2010 is het land de Nederlandse Antillen binnen het Koninkrijk der Nederlanden opgehouden te bestaan. Vanaf die datum bestaat het Caribische deel van het Koninkrijk der Nederlanden uit de landen Aruba, Curaçao en Sint Maarten (elk met een eigen regering) en, als openbare lichamen van Nederland, de eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Net als op Aruba is ook in de nieuwe landen Curaçao en Sint Maarten de regering van het Koninkrijk vertegenwoordigd door een Gouverneur. Er is een enkele bestuurslaag ontstaan, waarbij de eilandsraad is verdwenen.

Wijzigt de behartiging van de buitenlandse belangen door de staatkundige herindeling van het Koninkrijk?

Nee, de buitenlandse belangen worden op dezelfde wijze behartigd;
•    er heeft geen wijziging plaatsgehad in de buitengrenzen van het Koninkrijk;
•    buitenlandse betrekkingen blijven, evenals defensie, een Koninkrijksaangelegenheid;
•    de minister van Buitenlandse Zaken blijft dat voor het gehele Koninkrijk;
•    het ministerie van Buitenlandse Zaken, de ambassades, de consulaten en permanente vertegenwoordigingen blijven werken voor het gehele Koninkrijk en al zijn onderdelen;
•    verdragen kunnen alleen worden gesloten door het Koninkrijk en niet door de afzonderlijke delen; verdragen kunnen gelden voor de verschillende delen van het Koninkrijk gezamenlijk, afzonderlijk, of in welke combinatie dan ook.
•    per 10-10-‘10 hebben de Caribische landen van het Koninkrijk der Nederlanden (Aruba, Curaçao en Sint Maarten) elk een eigen Directie Buitenlandse Betrekkingen (DBB). Sint Maarten heeft een Beleidsafdeling Buitenlandse Betrekkingen (BBB).

Hoe is het bestuur en de wetgeving geregeld in de gewijzigde staatkundige situatie?

De landen Curaçao en Sint Maarten hebben (net als Aruba) elk een eigen regering en parlement. Regering en parlement zijn gezamenlijk bevoegd wetgeving te maken op het gebied van de eigen aangelegenheden. De Nederlandse openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba zijn bevoegd tot regeling en bestuur inzake de huishouding van het openbaar lichaam. Elk openbaar lichaam heeft een lokaal bestuur en een lokale volksvertegenwoordiging. Voorlopig zal zoveel mogelijk de Nederlands-Antilliaanse wetgeving blijven gelden op deze eilanden. Geleidelijk zal deze wetgeving worden vervangen door Nederlandse wetgeving. De inwoners van de openbare lichamen hebben stemrecht voor de verkiezing van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (en voor het Europees Parlement). In elk van de openbare lichamen is een vestiging van de Nederlandse nationale overheid (de Rijksdienst Caribisch Nederland) waarin de Nederlandse ministeries zijn vertegenwoordigd.

Wat is de rol van Nederland m.b.t. de andere landen binnen het Koninkrijk in de gewijzigde staatkundige situatie?

In het belang van onafhankelijke rechtspraak, de bestrijding van corruptie en grensoverschrijdende criminaliteit, en de handhaving van de openbare orde werkt Nederland samen met de Caribische landen in het Koninkrijk. De rechtspraak in het Caribische deel van het Koninkrijk is een taak van een gemeenschappelijk hof van justitie. Aan het hoofd van het openbaar ministerie van Curaçao, Sint Maarten en Bonaire, Sint Eustatius en Saba staat één procureur-generaal. Aruba behoudt zijn procureur-generaal. De drie politiekorpsen van Curaçao, Sint Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba werken intensief samen. De samenwerking in het recherchesamenwerkingsteam blijft vooralsnog gehandhaafd. Nederland is ook betrokken bij het financieel toezicht op de twee nieuwe landen en de drie openbare lichamen.

Hoe geeft Nederland vorm aan zijn bestuurstaken op Bonaire, Sint Eustatius en Saba in de gewijzigde staatkundige situatie?

Bonaire, Sint Eustatius en Saba behouden twee overheden, de lokale overheid en de Nederlandse Rijksoverheid. De Nederlandse Rijksoverheid neemt grotendeels de plaats in van de oude landstaken van de Nederlandse Antillen. De lokale overheid staat onder controle van de eigen volksvertegenwoordigers, de Eilandsraad.
Naast de taken die de Nederlandse Rijksoverheid van het voormalige land de Nederlandse Antillen overneemt, neemt het Rijk ook enkele voorheen eilandelijke taken over, zoals het beheer van het korps brandweer.
Voor de (ondersteuning van de) uitvoering van de taken die Nederland voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba op zich neemt, is er de gemeenschappelijke Rijksdienst Caribisch Nederland met een vestiging op elk van de eilanden. Ministeries en uitvoeringsorganisaties zorgen hierin gezamenlijk voor de uitvoering van haar (Rijks)taken. Daarnaast oefent de Rijksdienst Caribisch Nederland de formele werkgeverstaken van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties uit voor alle Rijksambtenaren op Bonaire, Sint Eustatius en Saba zoals de politie, brandweer en medewerkers van het Zorgkantoor. Het politiekorps en brandweerkorps hebben echter wel een eigen korpsbeheer.
Op korte termijn is het doel om onderwijs, veiligheid, volksgezondheid, infrastructuur van de eilanden en andere voorzieningen te verbeteren.

Hoe is het financieel toezicht georganiseerd in de gewijzigde staatkundige situatie?

Er is voor Curaçao en Sint Maarten een College financieel toezicht (Cft) ingesteld, dat onder eindverantwoordelijkheid van de Rijksministerraad toezicht uitoefent op de openbare financiën. Ook voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba is er een Cft. Hiervoor ligt de eindverantwoordelijkheid bij de minister belast met Koninkrijksrelaties. Overeengekomen is dat een dergelijke toezichtconstructie zal worden gehandhaafd in de nieuwe staatkundige situatie. Uitgangspunten voor dat toezicht zijn begrotingsevenwicht, prudent financieel beheer en een limiet voor het aangaan van schulden.

Heeft er een wijziging plaatsgevonden op het gebied van het Gemeenschappelijk Gerechtshof door de staatkundige herindeling?

Ja, het bestaande Gemeenschappelijk Hof van Justitie van de Nederlandse Antillen en Aruba is overgegaan in een Gemeenschappelijk Hof van Justitie van Aruba, Curaçao, Sint Maarten en het Caribische deel van Nederland (Bonaire, Sint Eustatius en Saba). De Hoge Raad blijft de cassatierechter voor de Caribische delen van het Koninkrijk.

 
Hoe wordt er in de gewijzigde staatkundige situatie voor gezorgd dat de Openbare Orde en Veiligheid wordt gehandhaafd?

De handhaving van de openbare orde en veiligheid, evenals de hulpverlening op Curaçao en Sint Maarten, vallen sinds 10-10-‘10 onder het gezag van de ministers van Justitie van de nieuwe landen. Op Bonaire, Sint Eustatius en Saba zijn na de transitie de gezaghebbers van de openbare lichamen verantwoordelijk voor de handhaving van de openbare orde, de crisisbeheersing en de rampenbestrijding. De Veiligheidswet BES regelt bovendien bijzondere bevoegdheden voor incidenten die de schaal van het eiland te boven gaan.

Wat is de rol van het Openbaar Ministerie in de verschillende landen binnen het Koninkrijk in de gewijzigde staatkundige situatie?

Opsporings- en vervolgingsbevoegdheden vallen onder het gezag van de procureur-generaal. Vanaf 10-10-‘10 is er één gezamenlijke procureur-generaal voor alle Caribische Koninkrijksdelen ontstaan uit de Nederlandse Antillen: de nieuwe landen Curaçao en Sint Maarten, en de drie openbare lichamen van Nederland (Bonaire, Sint Eustatius en Saba). De procureur-generaal heeft de leiding over de openbare ministeries van de landen Curaçao en Sint Maarten en het openbaar ministerie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Er is een gezamenlijk parket van de procureur-generaal waartoe twee advocaten-generaal behoren. In Aruba blijft, zoals ook voor alle overige onderwerpen geldt, de huidige situatie gehandhaafd. Dit land behoudt zijn eigen procureur-generaal.

Wat kan er worden gezegd over de valuta van de nieuwe landen en het Caribische deel van Nederland?

Wat betreft de munteenheid is besloten dat met ingang van 1 januari 2011 de Amerikaanse dollar de Antilliaanse gulden op Bonaire, Sint Eustatius en Saba vervangt. Curaçao en Sint Maarten hebben een gezamenlijke centrale bank. Per 1 januari 2012 zal de Caribische gulden als munteenheid voor Curaçao en Sint Maarten worden ingevoerd. Tot die tijd zal de Antilliaanse gulden worden gehandhaafd.

 
Wat is de relatie van Aruba, Curaçao, Sint Maarten, Bonaire, Sint Eustatius en Saba met de EU?

Nederland maakt deel uit van de Europese Unie. Aruba, Curaçao, Sint Maarten en het Caribische deel van Nederland (Bonaire, Sint Eustatius en Saba) zijn geen lid van de Europese Unie. De Caribische delen van het Koninkrijk, inclusief het Caribische deel van Nederland, hebben de status van landen en gebieden overzee (LGO’s). Deze geeft de eilanden een aantal voordelen bij bijvoorbeeld export van goederen naar de EU. Bovendien krijgen de eilanden middelen uit het Europese Ontwikkelingsfonds (EOF). Omdat de inwoners van het Caribische deel van het Koninkrijk de Nederlandse nationaliteit hebben en daarmee Europees burger zijn, kunnen zij voor het Europees Parlement stemmen. De staatkundige veranderingen hebben geen invloed op de relatie met de EU.

Hoe wordt vorm gegeven aan de vertegenwoordiging van Nederland in Aruba, Curaçao en Sint Maarten?

De Vertegenwoordiging van Nederland in de Nederlandse Antillen en de Vertegenwoordiging van Nederland in Aruba worden geïntegreerd en gaan per 1 januari 2011 verder als de Vertegenwoordiging van Nederland in Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Eén Vertegenwoordiging, onder leiding van één Vertegenwoordiger, met een vestiging in elk van de drie autonome landen, waar het hoofd van de vestiging tevens voor dat land de plaatsvervangend Vertegenwoordiger wordt. De Vertegenwoordiging blijft alle Nederlandse ministeries vertegenwoordigen (behalve Defensie en Buitenlandse Zaken, die Koninkrijkstaken hebben). De Vertegenwoordiging vormt als het ware een voorpost van Nederland. Naast het rapporteren aan Nederland, heeft de Vertegenwoordiging de taak bezoeken van Nederlandse bewindslieden, ambtenaren en andere autoriteiten voor te bereiden en te begeleiden. Ook wordt er voorlichting gegeven over het door Nederland gevoerde beleid ten aanzien van Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Daarnaast verleent de Vertegenwoordiging algemene consulaire bijstand aan in problemen geraakte Nederlanders en gedetineerden. Het werk van de Vertegenwoordiging in de Caribische Koninkrijksdelen is dus enigszins vergelijkbaar met dat van een ambassade.

Dit voorlichtingsdocument is het product van samenwerking tussen het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het ministerie van Buitenlandse Zaken, oktober 2010.